Yumurtalık Kistleri
Yumurtalık
kistleri yumurtalıklar (kadının uterusunun her iki tarafında olan ve
her ay yumurta üreten 2 küçük organ) üzerinde oluşan büyümelerdir.
Kadının üreme yıllarında yumurtalık kistine çok sık rastlanır. Bazı
yumurtalık kistleri normal ve zararsızdır ve herhangi bir tedaviye
gerek olmadan kendiliğinden geçer. Bazıları ise normal değildir ve
problemlere sebep olabilir.
Yumurtalık
kistleri pelvik muayene sırasında saptanabildiği için, kontrolleri
düzenli yaptırmak çok önemlidir. Kontrolden geçmeniz yumurtalık kanseri
riskinin daha fazla olduğu şu durumlarda özellikle önemlidir;
yumurtalık kisti semptomları taşıyorsanız, önceden yumurtalık kisti
geçirdiyseniz ve 40 yaşından büyükseniz. Eğer yumurtalık kisti erken
teşhis edilirse, sebep oldukları birçok problem de önlenmiş olur.
Yumurtalık Kistinin Çeşitleri ve Sebepleri
Kist,
kabarcık gibi, sıvı dolu bir kesedir. Bazı yumurtalık kistleri
yumurtlama sürecinin bir sonucu olarak oluşur. Anormal olan kistler
kadının yumurtalıklarında üretilen östrojen ve progesteron
hormonlarındaki bir dengesizlik sonucu oluşur.
Fonksiyonel Kist
Yumurtalık
kistlerinin en yaygını fonksiyonel kistlerdir. Yumurtlama sırasında
yumurtalıkta kiste benzer bir yapı oluşur. Eğer bu yapı normal
döngüsünü yerine getiremez ve erimezse, fonksiyonel kist meydana gelir.
Fonksiyonel kistler genelde semptom yaratmazlar ve tedaviye gerek
duyulmaz. Normalde büyümeleri durur, büzüşürler ve 1, en çok 3
menstürel siklüste kaybolurlar. Bu kistler adet gören kadınlarda
normaldir, ama menopoza giren kadınlarda nadir olur, çünkü menstürel
period bittiğinde artık daha fazla yumurta üretilmemektedir.
Diğer Kist Çeşitleri
Fonksiyonel
kistler normaldir ve doktor tarafından anormal kistlerden ayrılması
gereklidir. Bu diğer anormal yumurtalık kistleri problem yaratırlar ve
tedavi edilmeleri gereklidir.
-
Dermoid : İçeriği saç ve cilt dokusu gibi değişik çeşitlerde doku ile dolu kistik büyümedir.
-
Kistadenom : Yumurtalığın dış yüzeyindeki hücrelerden meydana gelen kistlerdir.
-
Endometrioma
: Uterusun içindeki benzer doku yumurtalıklada da bulunduğu zaman
endimetriosis diye bilinen, bazen endometrial kist veya çikolata kisti
(kistin içindeki koyu, kırmızımtrak kandan dolayı) olarak adlandırılan
bu kist meydana gelir.
-
Polikistik
Over Hastalığı : Follikül kistlerinin çok sayıda gelişmesi,
yumurtalıkların büyüyüp genişlemesine neden olur, kalın bir dış çeper
oluşur ve yumurtlamayı engeller.
Bu
tür kistler genelde iyi huylu ve kansere yol açmayan cinstedir. Bu
kistler tedavi gerektiren problem ve semptomlar yaratsa bile, vücudun
diğer kısımlarına yayılmazlar. Gerçi, birkaç kist habis veya kansere
çevirebilir. Bu nedenle, bütün kistler dikkatlice değerlendirilmelidir.
Yumurtalık kanseri riski çok düşük olmasına rağmen, erken teşhis
edilirse, daha iyi tedavi edilebilir. Kadınlarda menopozdan önce
yumurtalık kanseri pek yaygın değildir. 50 – 70 yaşları arasında
yumurtalık kisti olan kadınlar, yumurtalık kanseri riski
taşımaktadırlar. Bu kadınlar için düzenli pelvik muayeneden geçmeleri
çok önemlidir, böylece kanser saptanırsa hızla tedavi edilebilir.
Semptomlar
Birçok
yumurtalık kisti semptom yaratmasa da, semptomlar oluştuğunda ağır bir
ağrı veya karında doluluk veya baskı hissi olabilir. Yumurtalık
kistleri ilişki sırasında veya değişik zamanlarda da ağrı yaratabilir.
Şiddetli ağrı bazen hastaneye yatmayı gerektirebilir. Ağrı ve baskı
birçok faktör nedeniyle olabilir :
Gecikmeli,
düzensiz ve ağrılı geçen adetler de yumurtalık kistinin semptomu
olabilir. Alt karnın büyümesi ve şişmesi de başka bir semptomdur. Eğer
bu semptomlardan herhangi biri sizde varsa, hemen doktorunuza
bildiriniz.
Teşhis
Yumurtalık
kistleri genelde düzenli olarak yapılan pelvik muayenede anlaşılır.
Pelvik muayene sayesinde kist çok büyümeden, patlamadan veya torsiyon
olmadan fark edilebilir. Eğer doktorunuz pelvik muayene sırasında
anormal bir yumurta büyümesi fark ederse, teşhisi doğrulamak için başka
testler de gerekli olabilir.
Ultrason
iç organların görebilmek için ses dalgalarının kullanıldığı bir
tetkiktir. Bir elektronik alet ile karnın üstünden veya vajinanın
içinden bakılarak ekolar oluşturulur. Daha sonra bu ekolar da
televizyona benzer bir ekranda görüntü olarak izlenir. Ultrason bir
yumurtalığın büyüyüp büyümediğine bakmak için, ve büyümenin katı mı
yoksa içi sıvı dolu mu olduğunu anlamak için kullanılabilir.
Laparoskopi,
doktorun karnın içine ve diğer pelvik organlara bakmasına imkan tanıyan
operasyonel bir prosedürdür. Laparoskop, göbek deliğinin hemen altında
ufak bir delikten karına sokulan teleskop gibi ince, ufak bir alettir.
Bu alete eklenmiş bir ışık kaynağı ile uterus, yumurtalık ve fallop
tüpleri inceler. Laparoskop ile doktor kistin kanamasını durdurabilir,
enfeksiyon testi yapabilir, kistin içindeki sıvıyı boşaltabilir veya
dokudan bir örnek alarak onu laboratuvarda inceleyebilir.
Tedavi
Yumurtalık
kistinin tedavisi bazı faktörlere bağlıdır. Bunlar; kistin büyüklüğü ve
tipi, kadının yaşı, sağlık durumu, çocuk sahibi olmak isteyip
istememesi ve semptomlardır. Eğer kist erken teşhis edilirse, büyük bir
tedaviye gerek olmayabilir.
Eğer
genç bir kadında hiçbir semptomu olmayan ufak bir kist varsa, doktor
tedaviye başlamadan evvel, kistin kendiliğinden geçip geçmeyeceğini
görmek için, 2 veya 3 adet dönemi beklemek isteyebilir. Çoğu
fonksiyonel kist 1 - 3 ay sonra hiçbir tedaviye gerek olmadan
kendiliğinden gider.
Bazı
durumlarda doktor kisti küçültmek için doğum kontrol hapı gibi bazı
hormonal ilaçlar verebilir. Ağızdan alınan korunma hapları yumurtlamayı
önlediği için, fonksiyonel kistler doğum kontrol hapı kullananlarda çok
nadirdir. Hap diğer iyi huylu kistleri önlememekle beraber, habis
yumurtalık kistlerine karşı biraz koruma sağlar. Doğum kontrol hapları
yumurtlamayı önlediği için, aynı zamanda yeni kist oluşma ihtimalini de
azaltır.
Bazı
kistler doğum kontrol haplarına cevap vermeyebilir. Bu durumda kisti
almak için operasyon gerekebilir. Şu durumlarda operasyon gerekebilir :
-
kist birkaç adet döneminden sonra kaybolmamışsa
-
kist doğum kontrol hapına rağmen kaybolmamışsa
-
kist çok büyükse
-
menopozdaki bir kadında kist saptanmışsa
-
şiddetli ağrı ve kanama varsa
-
kist torsiyonu olmuşsa
Operasyonun
derecesi ve çeşidi bazı faktörlere bağlıdır. Eğer kist erken teşhis
edilmişse, operasyon çok büyük olmayacaktır. Yumurtalığa dokunulmadan
sadece kist alınabilir. Bazen bir veya her iki yumurtalığın da alınması
gerekebilir. Bazı durumlarda ise histerektomi (rahmin alınması)
gerekebilir.
Herhangi
bir operasyondan önce doktorunuz size gereken bilgiyi verecektir. Bazen
operasyona kadar operasyonun büyüklüğü hakkında bilgi sahibi
olunmayabilir. Bunu doktorunuz ile konuşmalısınız.
Eğer Yumurtalık Kistiniz Varsa
Eğer
önceden sizde yumurtalık kisti saptandıysa, düzenli pelvik muayeneden
geçmeniz çok önemlidir çünkü yumurtalık kistinin semptomu olmayabilir.
Eğer geçmişte kistiniz olduysa, hiç kisti olmamış birine göre, tekrar
kist geliştirme potansiyeliniz daha fazladır. Eğer kistler erken teşhis
edilirse, daha ciddi problemlere sebebiyet vermeyebilirler. Bu
problemler:
-
enfekte olmuş, patlamış ve kanayan veya torsiyone kistin yarattığı şiddetli ağrı
-
endometrioz daha kötüleşirse, bir veya her iki yumurtalığında alınması gerekebilir
-
eğer kistin kanserli olduğu anlaşılırsa, erken teşhiste başarılı tedavi olasılığı daha fazladır.
Eğer
geçmişinizde yumurtalık kistiniz olduysa, doktorunuzun tavsiyelerine
uyun ve pelvik muayenelerinizi kaçırmayın. Karında doluluk, şişlik,
baskı ve rahatsızlık semptomlarına karşı tetikte olun. Eğer menopozda
iseniz, düzenli pelvik muayeneler kistleri bulmak için daha da
önemlidir, çünkü bu dönemde bu kistlerin kötü huylu olma ihtimali daha
yüksektir.
Sonuç olarak
Kadınların
doğurganlık döneminde yumurtalık kistleri çok yaygındır. Bu süreçte
bulunan kistlerin çoğu zararsız çıkar. Yine de, doktorunuz kistin
büyümesi ile ilgili kayıt tutmak isteyebilir. Şüpheli gözüken bir
kistin alınması ve ne tip bir kist olduğunun araştırılması gereklidir.
Bazı durumlarda semptomlardan kurtulmak için operasyon gerekebilir.
Eğer
yumurtalık kistiniz varsa, birçok endişeniz olabilir. Bunları
doktorunuzla konuşmak, size yardımcı olacaktır. İleride olabilecek
problemleri doktorunuzla beraber konuşup halledebilir, kendinizi mümkün
olduğunca sağlıklı kılabilirsiniz.